Có chuyên môn nhưng chưa biết bắt đầu viết sách từ đâu?

Nhiều người có chuyên môn và trải nghiệm vẫn ngần ngại khi nghĩ đến việc viết sách. Họ thấy mình chưa đủ thành công, chưa có một thành tựu lớn để kể lại, nên cho rằng ý định ấy cần chờ thêm.

Nhưng khi trò chuyện sâu hơn về những gì đã làm, đã trải qua và còn trăn trở, đôi khi một người nhận ra mình có nhiều hướng để viết. Câu hỏi lúc này trở nên cụ thể hơn: cuốn sách sẽ phục vụ mục tiêu gì, và câu chuyện nào đáng được dành tâm huyết trước tiên?

Chờ thành công rồi mới viết

Khi lấy thành công làm điều kiện để bắt đầu, người muốn viết sách dễ chỉ nhìn vào những kết quả mình đã đạt được. Những khó khăn, vấp ngã và bài học trên đường đi có thể chưa được xem là chất liệu.

Trong khi đó, một người đi sau trong cùng ngành nghề hoặc cộng đồng có thể học được từ chính hành trình ấy. Điều có ích với họ có thể nằm ở một sai lầm người đi trước từng mắc, một giai đoạn khó khăn đã trải qua, hay cách nhìn được hình thành sau nhiều năm làm nghề.

Một câu chuyện truyền cảm hứng vẫn có thể đến từ người chưa nổi tiếng. Trong một lĩnh vực, một cộng đồng hoặc nơi mình sống, mỗi người có những trải nghiệm để chia sẻ với những người đang đi qua chặng đường tương tự. Giá trị ấy cần được nhìn trong mối liên hệ giữa điều người viết đã trải qua và điều người đọc có thể học được.

Vì vậy, khi một người cho rằng mình chưa thể viết sách, cần hiểu rõ họ đang thiếu điều gì, hay đang tự đặt một điều kiện quá xa cho việc bắt đầu.

Từ mục tiêu cuốn sách, nhìn lại những gì đã có

Một cuộc trao đổi về ý định viết sách có thể bắt đầu bằng hai câu hỏi: vì sao người viết nghĩ mình chưa viết được, và họ muốn có cuốn sách ấy để làm gì?

Chia sẻ trải nghiệm và truyền cảm hứng là những mục tiêu thường được nhắc đến. Cũng cần làm rõ cuốn sách có phục vụ công việc kinh doanh hoặc việc xây dựng thương hiệu cá nhân hay không. Giá trị dành cho người đọc và mục tiêu của người viết là hai phần cần được nhìn cùng nhau khi cân nhắc hướng nội dung.

Ở đây, mức độ nổi tiếng trên mạng không nói hết khả năng một cuốn sách tìm được người đọc. Một người có ảnh hưởng trong cộng đồng hoặc lĩnh vực riêng vẫn có thể có độc giả và bán sách. Điều đó cần được xem xét trong bối cảnh cụ thể, thay vì chỉ dựa vào việc tên tuổi ấy có được biết đến rộng rãi hay chưa.

Trong một cuộc trò chuyện về ý định viết sách, một người làm nghề thầu xây dựng đã gợi ra ba hướng chất liệu khá khác nhau.

Ở đời sống gia đình, anh từng sắp xếp lại công việc và những ưu tiên để dành thời gian chơi, đồng hành cùng con. Ở việc rèn luyện, anh đi từ chỗ chưa biết chạy bộ đến các cự ly 5 km, 10 km rồi 42 km, duy trì việc dậy từ 4–5 giờ sáng và tập luyện bền bỉ qua nhiều năm. Trong công việc, anh có kiến thức về nội thất cùng những điều có thể chia sẻ về các sai lầm trong ngành xây dựng.

Nếu chỉ nhìn vào chức danh nhà thầu, câu chuyện dễ dừng ở chuyên môn xây dựng. Khi mở rộng cuộc trò chuyện sang những điều người viết đã trải qua và coi trọng, chất liệu còn hiện ra ở việc làm cha và hành trình rèn luyện.

Mỗi hướng ấy có một điều riêng để đào sâu. Việc nhận ra chúng giúp ý định viết sách có điểm bắt đầu cụ thể hơn, đồng thời đặt ra lựa chọn: điều nào thực sự đáng được viết trước?

Chọn điều tâm huyết nhất để đi sâu

Ba hướng chất liệu không nhất thiết phải nằm trong cùng một cuốn sách. Việc sắp xếp công việc để đồng hành cùng con có thể được đào sâu thành một hướng riêng. Hành trình chạy bộ, từ những bước đầu còn nhiều e ngại đến khả năng duy trì kỷ luật và đi được chặng dài, cũng có thể được khai thác riêng.

Đó mới là những khả năng mở ra từ cuộc trò chuyện. Để chọn hướng, cần trở lại với người sở hữu câu chuyện: trong những điều vừa kể, điều gì khiến họ tâm đắc nhất? Nếu xếp theo thứ tự, họ muốn dành thời gian và tâm huyết cho câu chuyện nào trước tiên?

Ở mỗi thời điểm, một người có thể mang một mối trăn trở khác nhau. Có lúc điều muốn chia sẻ nhất nằm trong công việc; có lúc lại là trải nghiệm làm cha hoặc một thay đổi trong cách sống. Thứ tự ấy giúp xác định cuốn sách đang muốn viết, đồng thời để những câu chuyện khác có cơ hội được kể sau.

Bắt đầu viết sách, vì thế, có thể bắt đầu từ việc nhìn lại những chất liệu đã có, làm rõ mục tiêu và chọn một điều thực sự tâm huyết để đào sâu. Khi hướng đi ấy rõ hơn, người viết cũng biết mình muốn dành cuốn sách đầu tiên cho câu chuyện nào.

Đọc tiếp về cách phát triển hướng nội dung thành bản thảo trong bài “Quy trình làm việc với người chấp bút: từ câu chuyện đến bản thảo”.

Với nhu cầu được hỗ trợ khai thác và tổ chức chất liệu, có thể tìm hiểu dịch vụ chấp bút sách của Legacy Ink Books.