Với LIBs, việc một tác giả đã có bản thảo chưa đủ để kết luận cuốn sách chỉ cần thực hiện biên tập nội dung. Có bản thảo đã đủ chất liệu để biên tập, có bản thì cần bổ sung nội dung, cũng có bản phải viết lại từ đầu.
Điều LIBs cần xem xét là ý tưởng cuốn sách đã rõ đến đâu và nội dung hiện có thể hiện được ý tưởng đó không. Đây là căn cứ để tư vấn các hạng mục công việc phù hợp, thay vì chỉ nhìn vào số trang tác giả đã viết.
Đã có bản thảo, nhưng ý tưởng chưa rõ ràng?
Khi đánh giá một bản thảo, LIBs cần đặt những gì tác giả đã viết trong mối liên hệ với điều họ muốn cuốn sách thể hiện. Một chủ đề đã được gọi tên chưa chắc đã trở thành một ý tưởng rõ ràng trên sách.
Có bản thảo gồm nhiều đoạn tản mạn nhưng cách thể hiện ấy lại phù hợp với ý đồ của tác giả. Trong trường hợp này, tính tản mạn không phải lý do để kết luận cần chấp bút lại. Nếu nội dung đã phục vụ được hướng đi của cuốn sách, công việc có thể tiếp tục ở phần biên tập.
Ngược lại, có tác giả đã xác định một chủ đề cụ thể nhưng nội dung vẫn rời rạc, thiếu liên kết hoặc chưa thể hiện được điều muốn nói. Bản thảo có thể chứa nhiều câu chuyện, song những câu chuyện ấy chưa liên quan rõ ràng đến mục tiêu đã được đặt ra.
Điểm cần phân biệt ở đây: bản thảo đang cần tổ chức lại nội dung đã có, hay chính nội dung và định hướng còn phải được xem xét lại? Cùng một biểu hiện rời rạc, phần việc cần làm phía sau có thể rất khác nhau.
Khi chất liệu đã đủ và hướng đi phù hợp, biên tập sẽ giúp bản thảo rõ ràng hơn
Với một bản thảo đã đủ chất liệu để thể hiện ý tưởng, LIBs có cơ sở tư vấn biên tập. Người biên tập sẽ làm việc bằng cách tổ chức và diễn đạt nội dung: sắp xếp các phần, chỉnh câu văn, làm rõ logic, giúp mạch đọc liền lạc và trôi chảy hơn.
Phạm vi ấy rộng hơn việc sửa lỗi chính tả hay thay một vài từ. Chất liệu có thể đã có nhưng chưa được đặt ở vị trí phù hợp, các đoạn còn thiếu kết nối hoặc cách diễn đạt chưa làm rõ được ý. Khi đó, biên tập giúp những nội dung tác giả đã viết được sắp xếp lại thành một mạch hoàn chỉnh.
Nếu có phần còn thiếu hoặc chưa ổn, LIBs cần chỉ ra để tác giả bổ sung hoặc viết lại. Điều này cũng giúp làm rõ phần nào có thể xử lý bằng biên tập và phần nào vẫn cần tác giả tiếp tục phát triển nội dung.
Trong trường hợp bản thảo cần viết lại mà tác giả không có thời gian thực hiện, chấp bút là phương án cần cân nhắc. Việc đã có một bản thảo không tự loại trừ nhu cầu chấp bút; điều quyết định vẫn là các công việc thực tế còn phải làm.
LIBs không dùng một tỷ lệ cố định để phân chia hai trường hợp. Ranh giới cần được xác định từ tình trạng nội dung của từng bản thảo.
Khi bố cục và định hướng đều lệch mục tiêu, cần xây dựng lại
Có những vướng mắc không nằm ở câu chữ. Tác giả muốn cuốn sách hướng tới một mục tiêu, nhưng nội dung lại chưa liên quan hoặc chưa thể hiện được mục tiêu ấy. Khi đó, chỉnh câu cho trôi chảy chưa giải quyết được vấn đề của bản thảo.
Chẳng hạn, tác giả muốn viết một cuốn sách truyền động lực, nhưng những câu chuyện được lựa chọn chưa gắn với mục tiêu ấy hoặc chưa thể hiện được điều có thể truyền cảm hứng. Như vậy điều cần xem xét ở đây là mối liên hệ giữa câu chuyện và điều tác giả muốn gửi tới người đọc.
Một ví dụ khác là cuốn sách hướng tới giải quyết vấn đề về kỹ năng nhưng lại dành quá nhiều dung lượng cho chuyện cá nhân, gia đình không liên quan đến nội dung cần làm rõ. Tác giả có thể xem đó là dẫn chứng, trong khi từ góc độ làm sách, những chi tiết ấy chưa thực sự phục vụ mục tiêu.
LIBs cần chỉ rõ những điểm không khớp này để tác giả cân nhắc. Nếu cả bố cục và định hướng cuốn sách đều sai lệch, bản thảo cần được viết lại từ đầu.
Trong quá trình viết lại, một số câu chuyện, câu nói hoặc dẫn chứng phù hợp từ bản thảo trước vẫn có thể được giữ. Giữ phần nào và sử dụng ra sao phụ thuộc vào việc lựa chọn chất liệu cùng kinh nghiệm của người biên tập hoặc chấp bút. Viết lại từ đầu vì thế vẫn có thể kế thừa những phần phù hợp trong bản thảo đã có.
Cách phối hợp giữa tác giả và người viết được trình bày thêm trong bài Quy trình làm việc với người chấp bút: từ câu chuyện đến bản thảo.
Tác giả quyết định nội dung, LIBs tư vấn và cân nhắc sự phù hợp
Khi nhận thấy mục tiêu và nội dung chưa khớp nhau, trách nhiệm tư vấn của LIBs là nói rõ vấn đề. Tác giả cần biết phần nào chưa thể hiện được ý đồ, phần nào cần bổ sung và phần nào cần viết lại để đưa ra quyết định về cuốn sách của mình.
Quyết định cuối cùng vẫn thuộc về tác giả. Đồng thời, chúng tôi cũng cần cân nhắc khả năng tiếp tục đồng hành. Không phải mọi yêu cầu đều được LIBs nhận thực hiện; nếu hướng làm việc không phù hợp, chúng tôi có thể từ chối.
Vì vậy, khi tư vấn biên tập hay chấp bút cho một bản thảo đã có, LIBs quay về tình trạng thực tế của ý tưởng và nội dung. Chất liệu đủ, hướng đi phù hợp thì biên tập để hoàn thiện. Nếu bố cục và định hướng đều cần xây dựng lại, chấp bút là việc phải được nhìn nhận đúng ngay từ khi trao đổi.
Thông tin về phạm vi đồng hành được giới thiệu tại trang dịch vụ chấp bút sách của Legacy Ink Books. Với bản thảo đã có, việc trao đổi cụ thể sẽ giúp xác định phần nội dung còn cần hoàn thiện.
